Istorija Smederevske Palanke

Prema dosada pronađenim spisima (Povelja Cara Vasilija II – čuva se na Sinaju u Egiptu), grad se prvi put pominje 1020.god. kao Aspren Eklesian, u prevodu “Bela Crkva”. Arheološka istraživanja kažu da su se na ovom području nalazila brojna naselja, stara oko 5000 godina – rani neolit. Na lokalitetima Majdan, Zmajevac, Medvednjak, Staro Selo , Šijakovac i Novaci pronađeni su predmeti Starčevačke, kao i Vinčanske kulture.

Iako je položajem bila uz sam Carigradski drum, Palanka intenzivan razvoj ostvaruje tek prolaskom železničke pruge – najstarija balkanska pruga Beograd – Niš , sagrađene 1884.godine, kada i zgrada železničke stanice u Beogradu, danas jedna od najlepših iz tog perioda. Za varošicu je proglašena 16.juna 1866.godine i od tada se postavljaju temelji, pokazaće se kasnije, bogatog kulturnog života.

1869.godine je osnovana čitaonica, danas biblioteka “Milutin Srećković”, jedna od najvažnijih kulturnih ustanova u gradu. 1905.godine osnovano je pozorište, već više decenija u samom vrhu gradskih amaterskih pozorišta Srbije. 1906.godine osnovano je kulturno umetničko društvo “Abrašević”, danas jedno od najpoznatijih. 1966.godine osnovan je Narodni muzej u zgradi porodice Šišković (1855-1860) koja je proglašena za spomenik kulture, mlađa ustanova ali po sadržaju nezaobilazna , između stalog, poseduje jednu od tri najbogatije zbirke srpskog slikarstva prve polovine 20.veka,kao i već pomenute eksponate iz ranog neolita.

Bioskop “1.maj”, udruženje likovnih umetnika, Galerija, Muzička omladina kao i seoski domovi kulture, samo upotpunjuju ovaj sadržaj.

Među prvi školama u Srbiji , 1827.godine je osnovana osnovna škola, a udruženje „Palanačka trgovačka omladina” osnovalo je 1907.godine jednu od prvih zanatskih škola u Srbiji. Palanačka Gimnazija, osnovana 30.10.1919.god., iznedrila je mnoštvo budućih visokoobrazovanih kadrova a sama zgrada, sazidana 1928.godine, predstavlja nepokretno kulturno dobro.

Od ostalih kulturnih dobara ističe se Crkva brvnara Svetog Ilije (1827-1828), na gradskom groblju, najveća, a sada i jedina Gradska crkva brvnara. Nezaobilazna je i Kamenita ćuprija, sagrađena 1730 godine, jedna od najstarijih u široj okolini, a još uvek u upotrebi. Put preko nje nas vodi ka “GOŠI”, nekada svetskom gigantu i osnovnom pokretaču razvoja Palanke u drugoj polovini prošlog veka. Nažalost, surova vremena zbrisala su i ostale , više nego uspešne privredne subjekte: OPEKA – stogodišnja tradicija; trikotaža “Olga Milošević”- svako njihovo izlaganje donosilo je najviše nagrade i priznanja; “VOĆAR”; PK ”ŠUMADIJA”;…

www.smederevska-palanka.com